Pas op voor koemest en paardenmest!

Hoe gezond is het gebruik van koemest of paardenmest in een biologische moestuin?

In het kader van ons bodemverhaal, is vers organisch mest zoals koemest en paardenmest een interessante component. Net als ander dierlijke meststoffen, bevatten koe- en paardenmest veel micro-organismen. Door hiermee de bodem te mulchen, ga je het bodemleven verrijken en stimuleren. Meer bodemleven betekent meer voedingsstoffen die vrij komen voor de planten en meer CO2 die uit de lucht wordt gebonden. Allemaal zeer positief dus!

Als je stalmest koopt, is dit altijd vermengd met stro; paardenmest kan gemengd zijn met stro, houtkrullen, vlas of zaagsel. Als je zelf paardenmest hebt, kan je het opscheppen zonder stro. Paardenmest is een warmere meststof dan koemest: er wordt bij de vertering van de meststof veel warmte afgegeven. Daarom wordt paardenmest vaak in de plantgaten gedaan van planten die graag warme voeten hebben om te groeien zoals komkommer maar ook tomaten, paprika en aubergines. Maar moet je wel opletten voor verbranding!

koemest

Hoe gaan we dit vers organisch mest best gebruiken?

Vroeger was de regel dat men vers stalmest kocht bij de boer om dit vervolgens in de grond te spitten of te frezen. Ondertussen hebben we echter ingezien dat spitten of frezen het bodemleven vernietigt en we dit best niet doen. Meer hierover weten?

Mulchen daarentegen is hét sleutelwoord voor een rijk bodemleven. Meer weten over mulchen?

Dus dan maar vers koe- en paardenmest mulchen op de tuingrond? Lijkt logisch maar is niet aan te raden!

Waarom geen vers stalmest mulchen?

  • Koe- en paardenmest bevat veel stikstof. Als dit rechtstreeks op of in de bodem wordt aangebracht, gaat er veel stikstof uitspoelen in de bodem. Dit is verloren voor je planten en vervuilt bovendien je omgeving. De overvloed aan stikstof sijpelt door naar diepere bodemlagen en naar de grondwaterlaag. Als je in het najaar je bodem bedekt met vers stalmest, is in het voorjaar het grootste deel uitgespoeld en het werk een maat voor niets geweest.
  • Als je in het voorjaar vers stalmest op je grond aanvoert (wat je de boeren meestal ziet doen), krijg je een boost aan voedingsstoffen die vrij komen maar wel op de verkeerde moment. Er staan immers nog geen planten in de bodem die de voedingsstoffen kunnen opnemen. Gevolg: opnieuw uitspoeling!
  • Stel dat de hoge concentratie stikstof toch ter beschikking komt van de planten? Ook dit is nefast. Teveel stikstof zorgt dat planten te snel groeien en daardoor verzwakken. Zwakke planten zijn gevoeliger aan schimmels en schadelijke insecten. Bovendien zorgt de hoge concentratie stikstof voor de afbraak ipv stimulatie van het bodemleven. Hoge concentraties zouten zijn namelijk dodelijk voor het bodemleven.

Hoe koe- en paardemest dan wel verwerken?

  • Je kan het koe- en paardenmest in de composthoop verwerken, tenminste als het om kleine hoeveelheden gaat. Als het mest veel stro of houtkrullen bevat, geef je daardoor extra koolstof (C) aan je composthoop. Dit is belangrijk omdat de meeste afval die we op de composthoop doen, groenafval is en dus voornamelijk stikstof (N). De C/N verhouding is essentieel om een goede compost te maken. Meer weten over composteren?
  • Heb je veel koe- of paardenmest, dat laat je dit best minstens een jaar op een aparte hoop zitten. Regelmatig de hoop keren.
  • Wil je niet zo lang wachten, dan kan je het koe- en paardenmest fermenteren. Je legt een zeil op de grond, hierop doe je de vracht mest, dit overgiet je met 2 l microferm per m3 opgelost in 10 of 20 l water. Verder doe je er 10 kg lavameel bij, 10 kg zeewierkalk en 10 kg bentoniet kleimineralen. Alles goed mengen in de hoop en dan de hoop goed aandrukken. Vervolgens sluit je het geheel luchtdicht af met een plastiek en laat je dit minimum 8 weken liggen.
fermentatie proces op veld

Als de compostering of de fermentatie rond is, kan je dit organisch materiaal mulchen op de bodem, dus niet inwerken. Je kan het ook gebruiken om je bloembakken te mulchen. Altijd mulchen dus! Door de vezelachtige structuur lijkt het op potgrond en is het fijn om te gebruiken.

Kanttekeningen bij het gebruik van koemest of paardenmest.

Stro ziet er uiterlijk nog hetzelfde uit als 20 jaren geleden maar is niet meer hetzelfde product. Tijdens de groeiperiode van de tarwe wordt die op het veld 5 x behandelt met groeiremmers, gerst wordt minder behandeld. Voor de ouderen onder ons, je kunt je waarschijnlijk nog wel de korenvelden herinneren waarin delen omvielen met een storm omdat de tarwe zo hoog stond. Als je nu gaat kijken naar een tarweveld, is dit nog 60 cm hoog, met dank aan de groeiremmers die hun werk hebben gedaan. Dat stro gebruiken we echter in onze tuin om tussen de aardbeienplanten te leggen en is onderdeel van het dierlijk mest waarmee we later mulchen.

mulchen met koemest

Als het dierlijk mest afkomstig is van een gangbare boer, is het een mengeling van stro en mest. Dan zit je sowieso met het chemische residu van de groeiremmers. Maar daar bovenop zijn er nog andere risico’s, zowel in paardenmest als koemest.

Antibiotica in koemest en paardenmest

Als je stalmest van een gangbare boer komt, is de kans groot dat er allerlei resten van ontwormingsmiddelen en antibiotica in je stalmest aanwezig zijn. Een reden temeer om het mest eerst te composteren. Het Louis Bolk instituut deed hiernaar onderzoek. Door het stalmest te composteren, kunnen antibiotica residuen afgebroken worden. Sommige antibiotica breken goed af, anderen weinig. De soort antibiotica, hoe en hoelang ze worden gecomposteerd bepaalt het resultaat. Het schadelijk effect van antibiotica en daarmee gepaard gaande antibiotica resistente bacteriën in de voedselketen is tot op heden erg onderbelicht.

Chemische residu in het paardenmest

Weiden, zeker paardenweiden, worden behandeld met verschillende chemische, selectieve onkruidbestrijders om bloemen en kruiden die schadelijk en giftig zijn voor de dieren uit de weiden te mijden. Vooral paarden zijn gevoelig aan verschillende onkruiden en bloemen die zich in het gras kunnen vestigen vandaar dat de paardenweiden ook het meest worden bespoten. Denk maar aan Jacobskruid en vingerhoedskruid dat zowel voor paarden, runderen als schapen giftig is. Jacobskruiskruid is zelfs dodelijk voor paarden.

Om dit doel te bereiken, wordt er in de gangbare paardenhouderij gespoten met groeihormonenpreparaten. Een bekend product is Bofix dat een breedwerkingsspectrum heeft (dus zogenaamd gemakkelijk in gebruik) maar waar wel een buffer van 5 m moet gewaarborgd blijven. Vaak raad men ook een mix aan van 2 tot 3 groeihormonen. De producten moeten bij windstil weer worden gespoten. Als via de wind de groeihormonen worden verspreid, kunnen ook andere planten misvormen. De residu’s van deze bespuitingen blijven op het weiland achter, de dieren eten het gras en na vertering komt het residu in het mest terecht.

gezonde bodem

Conclusie

Koop je koe- of paardenmest uit de gangbare sector, dan is de kans groot dat het mest restanten bevat van antibiotica, ontwormingsmiddelen, groeiremmers en groeihormonen. Ga je dit rechtstreeks in de grond inwerken, leidt dit tot vermindering van het bodemleven en een reële kans dat je zelf restanten bij het eten van jouw groenten opneemt. Composteren van vers stalmest kan de schade beperken maar niet in alle gevallen. Dit bewijst nogmaals hoe schadelijk het is om chemische producten te gebruiken en hoe belangrijk het is om zelf bedruipend te zijn als je echt bio wilt kweken. Lang leve de eigen compost, je eigen paardenmest en zelfgemaakte wormenaarde!!

Wat is jouw mening? Gebruik je zelf koe- of paardenmest? Ik ben benieuwd!

Es Mannaerts - Biogroei